Progesteron

Progesteron is een vrouwelijk geslachtshormoon, namelijk een progestageenhormoon. Het speelt een belangrijke rol bij de vruchtbaarheidscyclus.

Artsen schrijven dit medicijn voor bij verminderde vruchtbaarheid, bij stoornissen tijdens de menstruatiecyclus, overgangsklachten en om vroeggeboorte te voorkomen. Soms schrijven artsen het voor om een miskraam te voorkomen.

• Progesteron is een vrouwelijk geslachtshormoon (progestageen). Het is belangrijk voor de vruchtbaarheid.
• Bij IVF-behandeling, stoornissen tijdens de menstruatiecyclus en overgangsklachten.
• Soms om een miskraam of vroeggeboorte te voorkomen.
• Capsules om in te nemen: heel doorslikken met een half glas water.
• Vaginale tabletten, capsules, gel en ovule: diep inbrengen in de vagina. De tabletten en gel inbrengen met het bijgeleverde ding (applicator) om het medicijn in de vagina in te brengen. De vaginale capsule en ovule moet u met uw vingers diep in de vagina duwen.
• Uw menstruatie kan in het begin onregelmatig worden. Blijft u hier last van houden? Raadpleeg dan uw arts.
• Injectie: de arts injecteert progesteron onder de huid of in een spier. U kunt ook leren uzelf te injecteren.
• U kunt bij de injectie last krijgen van pijn, irritatie, jeuk en zwelling op de plaats van de injectie.
• Door dit medicijn kunt u slaperig of duizelig worden. Heeft u last van deze bijwerkingen? Dan mag u niet autorijden. Deze bijwerkingen komen vooral de eerste 4 uur voor.
• Als u stopt, kan uw menstruatie de eerste tijd uitblijven. Vooral als u progesteron meerdere maanden heeft gebruikt.
• Bent u zwanger? Of wilt u zwanger worden? Overleg met uw arts of apotheker of u progesteron veilig kunt gebruiken.
• U mag dit medicijn gebruiken als u borstvoeding geeft.

Verminderde vruchtbaarheid

Ongewilde kinderloosheid kan onder andere komen doordat de eigen hormoonproductie te kort schiet. Progestageenhormonen spelen samen met oestrogeenhormonen een belangrijke rol bij de vruchtbaarheid. De balans tussen deze hormonen is belangrijk. Door een verstoring daarvan kan de eisprong (ovulatie) uitblijven of kan de baarmoeder in een slechtere conditie zijn om een bevruchte eicel te laten innestelen.

Progesteron is het hormoon dat de baarmoeder geschikt maakt voor het innestelen van een bevruchte eicel.

Dit medicijn wordt gebruikt bij IVF-behandelingen. Bij een IVF-behandeling (in vitro-fertilisatie) vindt een bevruchting buiten het lichaam plaats. Hiervoor worden rijpe eicellen uit het lichaam gehaald om ze vervolgens te laten bevruchten. Daarna wordt een bevruchte eicel in de baarmoeder geplaatst.

De baarmoeder moet goed voorbereid zijn om de bevruchte eicellen te ontvangen. Vaak schrijft de arts progesteron-capsules voor die u in de vagina aanbrengt. In sommige gevallen schrijft de arts een injectie met progesteron voor.

Effect
Progesteron verandert het baarmoederslijmvlies zodat een eicel zich er goed in kan nestelen.

Stoornissen tijdens de menstruatiecyclus

Progestageenhormonen spelen samen met oestrogeenhormonen een belangrijke rol bij de menstruatiecyclus. De balans tussen deze hormonen is belangrijk. Als deze wordt verstoord kan de menstruatie uitblijven. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij extreem gewichtsverlies, of juist sterke gewichtstoename, het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS), de overgang, stress, goedaardige gezwellen in de hypofyse (een deel van de hersenen) of bepaalde chronische ziekten. Maar soms is er geen directe oorzaak voor te vinden.

Behandeling
Als er geen directe oorzaak te vinden is, en u ook niet zwanger kunt zijn, kan de arts u voorstellen progesteron te gebruiken. U moet dit medicijn dan 12 tot 14 dagen per maand gebruiken. Na stoppen van progesteron krijgt u binnen 7 dagen een onttrekkingsbloeding . Soms kan het enige tijd duren voordat de cyclus zich dan vanzelf herstelt.

Overgangsklachten

Verschijnselen
Door een tekort aan oestrogenen kunt u overgangsklachten krijgen zoals menstruatiestoornissen, opvliegers, zweetaanvallen, slaapproblemen, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen. Het slijmvlies van de vagina kan droger worden, waardoor het vrijen pijnlijk kan zijn en er zich makkelijker vaginale infecties kunnen voordoen.

Oorzaak
Als tussen het 40e en 55e levensjaar de activiteit van de eierstokken geleidelijk afneemt, ontstaat er een tekort aan oestrogenen in het lichaam. De menstruatie houdt geleidelijk aan op. De laatste menstruatie heet de menopauze. Na de menopauze maakt het lichaam minder oestrogenen aan dan tijdens de vruchtbare levensfase. Door dit tekort aan oestrogenen ontstaan overgangsklachten. Ook als de eierstokken operatief zijn verwijderd, ontstaan er overgangsverschijnselen.

Behandeling
Heeft u veel last van overgangsklachten? Dan kan uw arts oestrogeenhormonen, gecombineerd met progestageenhormonen, zoals progesteron, voorschrijven. Hierdoor heeft u minder last van klachten.

Het progestageenhormoon is nodig als u nog een baarmoeder heeft. Het voorkomt dat het baarmoederslijmvlies door de oestrogeenhormonen te veel gaat groeien. Mogelijk kan er dan baarmoederkanker ontstaan. Een progestageenhormoon beschermt daartegen.

Zwangerschap en kinderwens

Vroeggeboorte 
Een zwangerschap duurt meestal tussen de 38 en 42 weken. Dit wordt gerekend vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. Soms komen de weeën te vroeg. Dat is gevaarlijk voor de baby.

Behandeling
Bent u eerder te vroeg bevallen en nu weer zwanger? Dan kan de arts progesteron voorschrijven. Dit medicijn helpt om te voorkomen dat de baby te vroeg komt.

Miskraam

Klachten
Een miskraam is het verlies van een vroege zwangerschap, tot 20 weken. Meestal is de groei al gestopt in de eerste 12 weken. Ongeveer 1 op de 10 zwangerschappen eindigt in een miskraam. 

U kunt een miskraam voelen door:

• pijn onder in de buik of rug, alsof je ongesteld bent
• bloedverlies uit de vagina
• minder gespannen borsten, niet meer misselijk zijn. Klachten van de zwangerschap worden minder

Maar u kunt ook helemaal geen klachten hebben.

Oorzaak
Een miskraam kan verschillende oorzaken hebben. Een van de oorzaken kan een tekort aan het hormoon progesteron zijn. Dit hormoon is belangrijk voor de zwangerschap. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat de baarmoeder goed wordt voorbereid op de zwangerschap.

Behandeling
Heeft u eerder 3 keer of vaker een miskraam gehad? En bent u nu zwanger? Dan kan de arts progesteron voorschrijven. Dit kan helpen om een nieuwe miskraam te voorkomen.

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende:

Soms (bij 10 tot 30 op de 100 mensen)

• Onregelmatig bloedverlies ('spotting')

  Dit hoort na enige tijd vanzelf over te gaan. Als u last blijft houden, raadpleeg dan uw arts. Soms is het nodig om de dosering tijdelijk te verhogen.

• Wegblijven van de menstruatie

  Een enkele keer komt de menstruatie niet meteen terug als u met dit medicijn bent gestopt. Dit is met name het geval na gebruik gedurende meerdere maanden.

• Baarmoederkrampen

• Bij injectie onder de huid of in de spier: pijn, irritatie, jeuk en zwelling op de plaats van de injectie.

  Zelden blauwe plekken en verharding op de plaats van injectie.

Zelden (bij 1 tot 10 op de 100 mensen)

• Maagdarmklachten, zoals buikpijn, misselijk zijn, overgeven, verstopping, diarree, een opgezette buik en zeer zelden winderigheid.

  Deze klachten gaan meestal vanzelf na enkele dagen tot weken over. Blijft u last houden? Neem dan contact op met uw arts.

• Klachten aan uw vulva of vagina, zoals jeuk, een droog of branderig gevoel, ontsteking, vocht, bloed of slijm uit de vagina.

• Hoofdpijn, zeer zelden migraine

  Raadpleeg uw arts, als u hier last van heeft.

• Pijnlijke of gespannen borsten.

• Duizelig, slaperig of moe zijn

  Hier kunt u vooral de eerste 4 uur na gebruik last van hebben. 

• Opvliegers, warm gevoel

• Bij de injectie: overreactie van de eierstokken. Heeft u last van erge buikpijn, diarree, overgeven, ineens veel aankomen in gewicht, moeilijk ademen en niet of heel weinig plassen? Waarschuw dan meteen uw arts.

  Hierdoor ontwikkelen zich te veel eicellen. Dit kan ernstige klachten geven, met onder andere kans op trombose.

Zeer zelden (bij minder dan 1 op de 100 mensen)

• Huiduitslag, jeuk en galbulten

  Dit kan wijzen op overgevoeligheid, maar dat hoeft niet. Raadpleeg bij huiduitslag uw arts.

• Kan een aanval van acute porfyrie uitlokken. Acute porfyrie is een stofwisselingsziekte waarbij u aanvallen krijgt van buikpijn, overgeven, koorts en hartkloppingen.

  Heeft u acute porfyrie? Geef dit dan door aan uw apotheek. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn of andere uitlokkende medicijnen niet krijgt.

• Trombose, waarbij een bloedstolseltje een bloedvat kan afsluiten. Dit gebeurt meestal in een been. Soms komt het bloedstolsel in de longen terecht. U kunt trombose herkennen aan een dikke, harde, rode en pijnlijke plek op het been. Soms aan pijn in de kuit en een zwaar gevoel in het been. Zeer zelden aan plotseling optredende kortademigheid, soms met pijn of het ophoesten van bloed. Waarschuw in deze gevallen onmiddellijk een arts, of ga meteen naar de Eerste-hulpdienst.

  Heeft u ooit trombose gehad? Dan mag u dit medicijn niet gebruiken. Raadpleeg uw arts.

• Stemmingsveranderingen

  Heeft u hier veel last van? Vraag dan uw arts om advies.

Heeft u last van een bijwerking? Meld dit dan bij het bijwerkingencentrum lareb. Hier worden alle meldingen over bijwerkingen van medicijnen in Nederland verzameld. Ik wil een bijwerking melden

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter.
 

Hoe?

Capsules om in te nemen

Slik de capsule heel door met een half glas water.

Vaginale tabletten

• gebruik het bijgeleverde ding (applicator) om de tablet in de vagina in te brengen.
• Leg de tablet in de holte van de applicator.
• Breng de applicator voorzichtig 8 tot 10 cm diep in de vagina. U kunt dit doen terwijl u staat, zit of op uw rug ligt. Als u op uw rug ligt, houdt uw benen dan een beetje gebogen en gespreid.
• Druk de applicator leeg.
• Verwijder de applicator en maak hem goed schoon met warm stromend water.

Vaginale capsules

Was eerst uw handen. Duw daarna met een of twee vingers de capsule diep in uw vagina. U kunt dit doen terwijl u staat, gehurkt zit of op uw rug ligt. Als u op uw rug ligt, houdt uw benen dan een beetje gebogen en gespreid.

Vaginale gel

• Gebruik het bijgeleverde ding (applicator) om de gel in de vagina in te brengen.
• Neem de applicator uit de verpakking.
• Druk stevig in het uiteinde van de applicator, zodat alle gel zich naar het dunne uiteinde verplaatst.
• Open de applicator en breng deze voorzichtig 8 tot 10 cm diep in de vagina. U kunt dit doen terwijl u op uw rug ligt. Houdt uw benen een beetje gebogen en gespreid.
• Druk dan de applicator leeg.
• Verwijder de applicator en gooi de applicator weg. Gebruik elke applicator maar één keer.

Ovule (vaginale zetpil): 

Was eerst uw handen. Duw de ovule met uw vingers diep in uw vagina. U kunt dit doen terwijl u staat, gehurkt zit of op uw rug ligt. Als u op uw rug ligt, houdt uw benen dan een beetje gebogen en gespreid.

Injectie (onder de huid of in de spier):

• De injectie in de spier wordt door een arts of verpleegkundige toegediend.
• De injectie voor onder de huid kunt u zelf toedienen of door een arts of verpleegkundige laten toedienen.
• De beste plaats voor de injectie onder de huid is de bovenkant van uw dijen of uw buik.
• Gebruik de injectie alleen als de vloeistof helder is.

Wanneer?

Verminderde vruchtbaarheid (IVF behandeling)

• Bij een IVF-behandeling moet u dit medicijn meestal gebruiken vanaf het oogsten van de eicellen.
• U gebruikt dit medicijn meestal 1 tot 3 keer per dag. Verdeel de tijdstippen zo veel mogelijk over de dag.
• Gebruik u dit medicijn 1 keer per dag? Dan kunt u dit het beste in de ochtend doen. 

Overgangsklachten, problemen met de menstruatiecyclus

• U gebruikt dit medicijn meestal 12 tot 14 dagen per maand. Soms moet u dit medicijn elke dag gebruiken. Volg het schema dat uw arts heeft voorgeschreven.
• Neem het medicijn in de avond, voordat u gaat slapen. 

Om vroeggeboorte of miskraam te voorkomen

• Gebruik u dit medicijn 1 keer per dag? Dan kunt u dit het beste in de ochtend doen.
• Gebruikt u dit medicijn 2 keer per dag?  Verdeel de tijdstippen zo veel mogelijk over de dag.

Hoe lang?

Dat ligt aan waarom u dit medicijn gebruikt. Vaak gebruikt u het een paar weken tot meerdere maanden.

Het is belangrijk dat u dit medicijn consequent op de voorgeschreven dagen gebruikt.

Capsules om in te nemen

• Gebruikt u 1 capsule 's ochtends en 2 capsules 's avonds, en bent u een dosis vergeten? Sla de vergeten dosis over en neem de rest van de dosis zoals gebruikelijk in.
• Gebruikt u 2 capsules 's avonds en merkt u 's ochtends dat u deze vergeten hebt? Neem de volgende ochtend dan 1 capsule en 's avonds zoals gebruikelijk 2 capsules.

Vaginale toepassing en injectie
Bent u een dosis vergeten? Breng het medicijn dan zo snel mogelijk alsnog in. Het is namelijk belangrijk dat er altijd voldoende progesteron in uw bloed aanwezig is.

autorijden
Dit medicijn kan bijwerkingen veroorzaken, zoals slaperigheid en duizeligheid. Heeft u hier last van? Dan mag u niet autorijden. Het kan gevaarlijk zijn aan het verkeer deel te nemen zo lang u last heeft van deze bijwerkingen. Deze bijwerkingen komen vooral de eerste 4 uur na gebruik voor.

Overleg eventueel met uw arts of u progesteron voor het slapengaan kunt gebruiken. U heeft dan overdag minder last van bijwerkingen.

Voor meer algemene informatie kunt het thema 'Medicijnen in het verkeer' lezen. In dit thema leest u bijvoorbeeld wat de wet zegt over medicijnen in het verkeer. Ook vindt u adviezen waarmee u rekening moet houden als u wel (weer) mag autorijden.

alcohol drinken en alles eten?
U mag eten en drinken zoals u normaal doet.

Van dit medicijn zijn geen belangrijke wisselwerkingen met andere medicijnen bekend.

Zwangerschap

Als u de capsules inslikt
Gebruik dit medicijn NIET als zwanger bent of u binnenkort wilt worden. Dit medicijn kan schadelijk zijn voor het ongeboren kind.

• Wilt u zwanger worden en krijgt u dit medicijn voor het eerst? Overleg dan met uw arts voordat u met dit medicijn begint. Misschien kan de arts u een ander medicijn voorschrijven. Een medicijn dat wel veilig is tijdens de zwangerschap.
• Gebruikt u dit medicijn al en wilt u zwanger worden? Overleg dan ook eerst met uw arts voordat u zwanger wordt. Misschien kunt u tijdelijk met dit medicijn stoppen. Of misschien kunt u overstappen op op een ander medicijn.
• Gebruikt u dit medicijn al en bent u zwanger geworden? Overleg dan meteen met uw arts. Samen kunt u bespreken wat het risico voor de baby is als u doorgaat met het medicijn. Of wat het risico voor u is als u met het medicijn stopt.

Als u de vaginale tabletten, vaginale capsules, vaginale gel, ovules of injectie gebruikt
U gebruikt dit medicijn om zwanger te worden of om vroeggeboorte te voorkomen. Als u dit medicijn gebruikt gedurende de eerste 3 maanden van de zwangerschap, is het veilig voor het kind. Gebruik dit medicijn in de resterende periode alleen na overleg met uw arts.

Borstvoeding
U kunt veilig borstvoeding geven, als u dit medicijn in de normale dosering gebruikt. Het wordt al jarenlang gebruikt door vrouwen die borstvoeding geven, zonder nadelige gevolgen voor het kind.

U kunt met dit medicijn stoppen wanneer u wilt. Overleg met uw arts. Na stoppen krijgt u vaak binnen enkele dagen een onttrekkingsbloeding.

Het komt voor dat na stoppen van het gebruik de echte menstruatie niet meteen terugkeert. Vooral als u dit medicijn meerdere maanden hebt gebruikt. Raadpleeg uw arts als u zich zorgen maakt over het uitblijven van de menstruatie.

Ja, u heeft een recept nodig.

Progesteron is sinds 1933 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar als capsules en vaginale capsules onder de merknaam Utrogestan, als vaginale tabletten onder de merknaam Lutinus, als vaginale gel onder de merknaam Crinone, als ovule (vaginale zetpil) onder de merknaam cyclogest en als injectie onder de merknaam Prolutex.

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. Zoals medische richtlijnen, standaarden en literatuur. Bent u benieuwd hoe het apotheek.nl-team dit doet? Bekijk dan de video. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst. De officiële bijsluiter van dit medicijn vindt u bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen op: www.cbg-meb.nl.